Gljivične bolesti

Gljivicne bolesti pcelinjih društava nisu donedavno predstavljale kod nas neki problem. Medutim u novije vrijeme postaju sve cešce i u svijetu su sve izraženija. Tome je doprinijelo smanjenje otpornosti pcela i pcelinjeg legla usljed narušavanja prirodne ravnoteže, odnosno uticaja zagadenja okoline na prirodu a time i život pcela. Uz to, stresne situacije izazvane zatvaranjem košnice, selidbe, pregled, dimljenje i manjak hrane ili vode dovode do brzog umnožavanja gljivica i izbijanja znakova bolesti. Na sacu u košnicama, narocito krajnjem su cesto prisutne razne vrste gljivica koje pcelari uobicajno nazivaju bud. To u dobroj mjeri zavisi od ventilacije u košnici. Medutim, pored obicne budi, u košnicama se mogu naci i dvije vrste gljivicnih oboljenja koje ometaju razvoj pcelinjih društava jer ugrožavaju razvojne stadijume pcela. U strucnoj literaturi su poznate pod imenom krecno i kameno leglo.

KAMENO LEGLO

Uzročnik bolesti

Kameno leglo na našim pcelinjacima se rijetko javlja, a uzrokuje ga gljivica Aspergillus flavus a ponekad i Aspergillus fumigatus. To je bolest legla i odraslih pcela, a ponekad mogu prouzrokovati upalne promjene kod ljudi i životinja. Od kamenog legla oboljevaju larve otvorenog i zatvorenog legla. Prouzrokovac se može nalaziti u košnici kao njen stalni stanovnik, a može biti unijet u košnicu putem polena. Larve i pcele oboljevaju ako uzimaju hranu sa sporama gljivica. Vlaga u košnici pogoduje razvoju gljivica. Kad larva ugine, pomlitavi i poprima žuckasto-bijelu boju i postaje vrlo tvrda. Glavno zaražavanje ide putem organa za varenje i celijama se brzo pune, tako da za par dana cijela larva bude obuhvacena. Odrasle pcele se mogu na isti naci zaražavati, i obicno poslije toga gubeci moc letenja mile po zemlji i uginu pri cemu im otvrdne zadak i grudi. Takode se mumificiraju slicno krecnom leglu. O širenju ove bolesti se malo zna. Neki smatraju da odrasle pcele ugibaju od toksina koje proizvode gljivice, i da pcelari prenoseci ramove iz jedne u drugu košnicu tako šire bolest.

Suzbijanje bolesti

Do sada nije proizveden neki preparat koji bi bio efikasan za tretiranje pcelinjih društava koja su napadnuta ovom bolesti. U slucajevima veceg stepena zaraženosti pcelinjeg društva preporucljivo je spaliti okvire sa napadnutim leglom i pcelama, a košnice dezinfikovati. Ako je bolest u pocetnom stadijumu pcele se mogu premjestiti u drugu košnicu sa zdravim sacem. Zbog mogucnosti zaražavanja disajnih organa covjeka neophodno je prilikom rada zaštititi disajne organe i oci. Med iz takvih društava nije za ljudsku upotrebu, jer ova gljivica može klijati i u nosnim šupljinama covjeka. Ako pcelar posumlja da su mu društva oboljela od kamenog legla potrebno je uzeti uzorke i dati u nadležnu instituciju zbog laboratorijskog pregleda i dijagnosticiranja. Ukoliko sumnja bude potvrdena najbolje je društvo ugušiti sumpornim dimom i ugušene pcele spaliti ili zakopati. Sace pretopiti i dezinfikovati.

KREČNO LEGLO

Uzročnik bolesti

Poznato je da krecno leglo uzrokuju dvije vrste gljivica roda Ascosphaera A. apis i A. maior . Ove gljivice rastu u obliku tankih niti, te stvaraju ženske i muške micelije koje, kad se spoje na krajevima daju rasplodna tijela, takozvane ciste, ispunjene brojnim sporama. Ima ih više vrsta i ispoljavaju razlicitu agresivnost, tako da ulaze u zdravo pcelinje društvo razlicitim putevima. Micelije su dugi koncasti organizmi, bijele boje, a tjelašca kojima se formiraju spore sivozelenkaste boje. Iz tih razloga u košnici ili ispred nje susrecemo mumificirane larve sivozelene i bijele boje. Kada gljivice dodu u kontakt sa larvom udu u njeno tkivo i brzo se razmnožavaju postepeno je obavijajuci tankim bijelim nitima. Uginula larva je u pocetku bjelkasta i mekana a na kraju se stvrdne i dobije boju i konzistenciju krede ili slicne mase. Po tome je i ime bolesti. Kad na površini larve gljivica pocne stvarati rasplodna tijela uginula larva poprima sivocrnu boju. Poklopci koji zatvaraju celije s uginulim larvama neznatno mjenjaju izgled. Medutim, mumije krecnog legla se mogu naci i u otklopljenim celijama, ali ih pcele kad otkriju izbacuju iz celije i ciste košnice. Ako uzmemo ram sa zatvorenim celijama i malo tresnemo cuje se zveketanje propalih isušenih larvi koje udaraju u zidove celija. Bolest se u vecini slucajeva javlja u proljece, a pcelar primjecuje ispred leta košnice izbacene mumificirane larve. Najcešci su izvori zaraze propale pcelinje larve na cijoj su se površini razvile spore uzrocnika bolesti. S obzirom da pcele cistacice nastoje košnicu ocistiti od propalih larvi tom prilikom spore mogu ostati na sacu ili na djelu košnice pa cak i poslije 15 godina kao i na opremi. Isto tako spore može vjetar raznositi po okolini pcelinjaka i na taj nacin mogu doci u pelud, nektar i vodu. To isto može ciniti i pcelar sa svojim priborom, zamjenom saca, pojacavanjem ili pripremanjem pcelinjih društava i ostalim radovima. Svakako da unutar košnice uzrocnika bolesti prenose odrasle pcele. Prema tome, uzrocnik bolesti se nalazi svuda gdje ima pcela.
Do širenja krecnog legla može doci i nalijetanjem pcela, preko matice, a postoje pretpostavke da u intenzitetu krecnog legla i nasljedni faktor može igrati ulogu. Krecno leglo može doci u zajednici sa drugim oboljenjima kao npr. americka i evropska trulež, nozemoza, mješinasto leglo i varoza.

Suzbijanje bolesti

Krecno leglo je veoma uporna bolest i treba dosta strpljenja i upornosti u njenom suzbijanju. Najsigurniji nacin je primjena bioloških mjera, držanjem jakih društava, sužavanjem plodišta u rano proljece za vrijeme hladnih dana da pcele gušce pokrivaju leglo, utopljavanjem košnica, prihranjivanjem pcela, izmjenom matica. Ako su društva više napadnuta preporucljivo je ramove sa zaraženim sacem izvaditi i spaliti, a umjesto njih staviti zdrave, a može se izvršiti i prihranjivanje sa 1 litrom šecernog sirupa uz dodatak 1 g. askorbinske kiseline (vitamin C) i 1 g. konzervansa uz dodatak nistatina prema uputstvu proizvodaca. Prihranjivanje šecernim sirupom ima podsticajni karakter za cišcenje oboljelih larvi, vitamin C povecava otpornost, dok konzervans služi za suzbijanje širenja gljivica, a nistatin kao lijek. Za suzbijanje bolesti i preventiva ce imati veliki uticaj. Zbog toga je prioritetno stvarati uslove u kojima ne može doci do razmnožavanja gljivica, odnosno gljivicnih infekcija kod pcelinjeg legla, odraslih pcela, pa i polena kao pcelinjeg proizvoda. Radi toga neophodno je: Pcelinjak smjestiti na suhom i suncanom mjestu, gdje ne leži hladan i vlažan vazduh. U košnicama u kojima se tokom godine javlja krecno leglo treba sve sace zamjeniti novim a košnicu dobro dezinfikovati prije upotrebe. Zemljište ispred košnice u širini 1 metar treba prekopati i dezinfikovati hlornim krecom ili 4% rastvorom sporotola 100.